Nói với bác sĩ về điều bạn thật sự mong muốn

Một buổi tư vấn thường chỉ có một chiều thông tin: bác sĩ nói, người bệnh nghe.

Nhưng có những thông tin chỉ bạn mới có, và thiếu chúng thì kế hoạch điều trị có thể không phù hợp với cuộc sống thật của bạn.

Những điều bác sĩ không tự biết

• Công việc của bạn đòi hỏi khả năng gì.
• Bạn sống một mình hay có người hỗ trợ.
• Nhà bạn có cầu thang không, xa cơ sở y tế bao nhiêu.
• Bạn có con nhỏ hoặc cha mẹ già cần chăm không.
• Hoàn cảnh tài chính của bạn.
• Điều gì bạn sợ nhất.
• Điều gì bạn coi là quan trọng nhất trong đời sống.

Những điều này ảnh hưởng thật tới việc phương án nào khả thi.

Ví dụ về khác biệt nó tạo ra

Một phương án đòi hỏi tái khám hằng tuần là hợp lý với người sống gần bệnh viện, nhưng có thể không khả thi với người ở xa và không có ai đưa đi.

Một phương án gây mệt mỏi nhiều tháng là chấp nhận được với người có gia đình hỗ trợ, nhưng khó với người sống một mình và phải đi làm.

Bác sĩ biết những điều này thì có thể đề xuất phương án khác, hoặc sắp xếp hỗ trợ.

Cách nói cho hiệu quả

• Nói sớm trong buổi khám, đừng để cuối.
• Nói cụ thể thay vì chung chung.
• Nói điều bạn lo nhất, không chỉ triệu chứng.
• Nói cả những giới hạn thực tế của bạn.

Ví dụ: thay vì "em không đi lại được nhiều", hãy nói "em ở cách đây bốn mươi cây số, mỗi lần đi phải nhờ con nghỉ làm".

Nói về tiền, không cần ngại

Đây là điều nhiều người giấu và nó gây hậu quả thật: người bệnh nhận đơn thuốc rồi không mua, hoặc bắt đầu điều trị rồi bỏ giữa chừng.

Bỏ giữa chừng thường tệ hơn là chọn từ đầu một phương án phù hợp với khả năng.

Hãy nói: "Bác sĩ cho em hỏi chi phí khoảng bao nhiêu, và có phương án nào phù hợp hơn với điều kiện của em không ạ."

Cũng nên hỏi bộ phận công tác xã hội của bệnh viện về các chương trình hỗ trợ — nhiều gia đình không biết chúng tồn tại.

Nói về điều bạn sợ

Nỗi sợ cụ thể thường khác điều bác sĩ nghĩ bạn sợ:

• Sợ đau.
• Sợ không tỉnh lại sau gây mê.
• Sợ thành gánh nặng cho con cái.
• Sợ mất khả năng làm việc.
• Sợ thay đổi ngoại hình.
• Sợ mất tự chủ.

Nói ra thường nhận được thông tin làm dịu nỗi sợ đó, hoặc một điều chỉnh trong kế hoạch.

Nói về ưu tiên của bạn

Với bệnh nặng hoặc kéo dài, việc nói rõ ưu tiên đặc biệt quan trọng:

• Bạn muốn làm mọi cách có thể để kéo dài thời gian.
• Hoặc bạn ưu tiên sống thoải mái, ít can thiệp.
• Bạn muốn ở nhà hay ở bệnh viện.
• Có mốc nào bạn muốn đạt tới không.
• Có điều gì bạn không muốn trải qua không.

Không có lựa chọn nào sai. Điều quan trọng là bác sĩ biết để tư vấn đúng hướng.

Về chăm sóc giảm nhẹ

Nhiều người hiểu nhầm đây là từ bỏ điều trị. Thực ra đó là hướng chăm sóc tập trung vào kiểm soát triệu chứng và chất lượng sống, và có thể đi song song với điều trị.

Hãy hỏi về nó nếu:

• Bạn đau nhiều mà chưa được kiểm soát tốt.
• Bạn mệt, buồn nôn, khó ngủ kéo dài.
• Bạn cần hỗ trợ tinh thần cho mình và gia đình.

Hỏi về nó không có nghĩa là bỏ cuộc.

Nói với gia đình khi còn khoẻ

Đây là việc nên làm và ít người làm. Nếu sau này bạn không còn đủ năng lực quyết định, gia đình sẽ phải quyết thay.

Không nói trước thì họ phải đoán, và điều đó rất nặng nề cho họ.

Những điều nên nói:

• Điều gì quan trọng nhất với bạn.
• Bạn muốn được điều trị tới mức nào.
• Ai là người bạn muốn đại diện quyết định.
• Bạn muốn được chăm sóc ở đâu.

Cuộc nói chuyện này khó bắt đầu nhưng nhẹ nhõm sau khi nói xong.

Khi gia đình muốn giấu bệnh với người bệnh

Đây là tình huống thường gặp. Gia đình nghĩ giấu là bảo vệ.

Nhưng cần cân nhắc:

• Người bệnh thường cảm nhận được có điều gì đó, và lo hơn khi không biết rõ.
• Không biết thì không thể tham gia quyết định về chính mình.
• Không biết thì không sắp xếp được những việc họ muốn làm.
• Người bệnh có quyền được biết tình trạng của mình.

Cách tốt hơn: hỏi chính người bệnh muốn biết tới mức nào, và trao đổi với bác sĩ về cách nói.

Khi bạn không muốn biết mọi chi tiết

Điều này cũng là quyền của bạn. Hãy nói rõ:

• "Bác sĩ nói với con em chi tiết, em chỉ cần biết những gì cần làm."
• "Em chưa muốn biết về tiên lượng, khi nào sẵn sàng em sẽ hỏi."

Nói rõ mức thông tin bạn muốn nhận giúp bác sĩ trao đổi đúng với mong muốn của bạn.

Khi có khác biệt về niềm tin và thói quen

Nếu bạn có những yêu cầu liên quan tới tôn giáo, ăn uống, hoặc thói quen sinh hoạt ảnh hưởng tới điều trị, hãy nói ra sớm. Phần lớn đều có cách sắp xếp nếu biết trước.

Tóm lại

Bác sĩ không đoán được điều gì quan trọng với bạn — công việc, hoàn cảnh gia đình, khả năng tài chính, điều bạn sợ nhất, điều bạn ưu tiên. Nói ra sớm và cụ thể thì kế hoạch điều trị mới phù hợp với cuộc sống thật. Đừng ngại nói về tiền, vì bỏ điều trị giữa chừng tệ hơn là chọn đúng từ đầu. Và hãy nói với gia đình về mong muốn của mình khi còn khoẻ.

Câu hỏi thường gặp