Hỏi bác sĩ thế nào cho hiệu quả trong mười lăm phút

Buổi khám thường ngắn. Đó là thực tế của hệ thống y tế đông bệnh nhân, và than phiền không làm nó dài ra.

Nhưng chuẩn bị tốt có thể biến mười lăm phút thành một buổi khám thật sự hữu ích.

Chuẩn bị ba thứ trước khi đi

Một là mô tả triệu chứng theo mốc thời gian. Viết ra:

• Bắt đầu từ khi nào.
• Diễn tiến ra sao — nặng dần, nhẹ dần, hay thay đổi.
• Xuất hiện lúc nào trong ngày, khi làm gì.
• Điều gì làm nặng hơn, điều gì làm đỡ.
• Có kèm triệu chứng nào khác không.

Hai là danh sách thuốc đang dùng. Bao gồm cả thực phẩm chức năng và thuốc nam. Tốt nhất là mang hộp thuốc hoặc chụp ảnh nhãn.

Ba là danh sách câu hỏi theo thứ tự ưu tiên. Câu quan trọng nhất ở trên cùng.

Vì sao phải xếp theo ưu tiên

Vì thời gian có thể hết trước khi bạn hỏi xong. Nếu câu quan trọng nhất nằm cuối danh sách, bạn ra về mà không có câu trả lời cần nhất.

Cách làm tốt: mở đầu bằng "Em có ba điều muốn hỏi, quan trọng nhất là..." — như vậy bác sĩ biết cần dành thời gian cho phần nào.

Mô tả triệu chứng cho rõ

Đây là phần quyết định chất lượng chẩn đoán. Cách mô tả hữu ích:

• Nói cụ thể vị trí, chỉ tay vào chỗ đó.
• Mô tả tính chất: đau nhói, đau âm ỉ, nóng rát, tê, nặng.
• Nói mức độ ảnh hưởng: có ngủ được không, có làm việc được không.
• Nói mốc thời gian cụ thể thay vì "lâu rồi".
• Nói cả những triệu chứng bạn cho là không liên quan.

Điểm cuối quan trọng. Bác sĩ mới là người quyết định điều gì liên quan.

Đừng tự chẩn đoán trước khi mô tả

Nói "em bị dạ dày" thay vì mô tả triệu chứng có thể dẫn buổi khám đi sai hướng ngay từ đầu.

Hãy mô tả điều bạn cảm thấy trước. Nếu bạn có nghi ngờ gì, hãy nói sau, ở dạng câu hỏi: "Liệu có thể là ... không ạ?"

Nói thật về những gì bạn đang làm

Nhiều người giấu vì ngại:

• Đang uống thuốc nam hoặc thực phẩm chức năng.
• Đã tự mua thuốc uống.
• Không uống thuốc đều theo đơn.
• Đã bỏ thuốc từ lâu.
• Rượu bia, thuốc lá.

Giấu những điều này khiến bác sĩ chẩn đoán trên thông tin sai. Một số thuốc nam và thực phẩm chức năng tương tác với thuốc điều trị — đây là vấn đề thật, không phải chuyện nhỏ.

Bác sĩ cần biết sự thật để giúp bạn, không phải để trách bạn.

Những câu hỏi thường đáng hỏi nhất

• Em đang bị gì, và chắc tới mức nào.
• Cần làm thêm xét nghiệm gì không, để tìm gì.
• Thuốc này để làm gì, uống trong bao lâu.
• Có tác dụng phụ gì cần chú ý.
• Bao lâu thì thấy đỡ, nếu không đỡ thì sao.
• Dấu hiệu nào thì phải quay lại ngay.
• Khi nào tái khám.
• Cần kiêng gì, làm gì trong sinh hoạt.

Câu về dấu hiệu cần quay lại ngay là câu nên hỏi trong mọi buổi khám.

Về thuốc, hỏi gì

• Thuốc này để làm gì.
• Uống thế nào, trước hay sau ăn.
• Uống trong bao lâu, có được ngừng khi thấy đỡ không.
• Tác dụng phụ thường gặp là gì.
• Có tương tác với thuốc em đang uống không.
• Nếu quên một liều thì làm sao.

Câu thứ ba quan trọng: với một số loại thuốc, tự ngừng khi thấy đỡ gây hại. Hãy hỏi rõ thay vì tự quyết.

Nếu còn thắc mắc về cách dùng, dược sĩ ở nhà thuốc cũng là người bạn có thể hỏi.

Nhắc lại để kiểm tra

Trước khi ra về, hãy nói: "Bác sĩ cho em nhắc lại xem em hiểu đúng chưa" rồi tóm tắt.

Đây là cách hiệu quả nhất để phát hiện hiểu lệch, và chỉ mất vài chục giây.

Khi thời gian hết mà chưa hỏi xong

• Hỏi cách liên hệ để hỏi tiếp.
• Hỏi có thể đặt lịch tư vấn riêng không nếu vấn đề phức tạp.
• Xin tài liệu hướng dẫn nếu có.
• Hỏi bộ phận nào giải đáp được câu hỏi hành chính.

Đừng cố nhồi hết câu hỏi vào phút cuối khi bác sĩ đã đứng dậy — thông tin nhận được lúc đó thường không dùng được.

Giữ hồ sơ của mình

Đây là việc rất nên làm và ít người làm:

• Giữ tất cả kết quả xét nghiệm, phim chụp, đơn thuốc.
• Sắp theo thứ tự thời gian.
• Chụp ảnh lưu lại phòng khi mất.
• Mang theo khi đi khám, đặc biệt khi đổi bác sĩ.
• Ghi lại các chẩn đoán đã có và phẫu thuật đã làm.

Hồ sơ đầy đủ tiết kiệm thời gian, tránh làm lại xét nghiệm, và giúp bác sĩ mới nắm nhanh.

Khi đi khám cho người thân

• Hỏi trước xem họ muốn hỏi gì.
• Để họ tự nói phần họ nói được.
• Bổ sung thông tin họ quên, đừng nói thay hết.
• Ghi chép để về nhà nhắc lại.
• Tôn trọng quyền quyết định của họ.

Điểm thứ hai hay bị bỏ qua: người nhà nói thay khiến bác sĩ mất thông tin trực tiếp từ người bệnh.

Về việc tra cứu trên mạng trước khi đi khám

Tìm hiểu để biết mình nên hỏi gì là hữu ích. Nhưng có ranh giới:

• Dùng để chuẩn bị câu hỏi thì tốt.
• Dùng để tự kết luận mình bị gì thì rủi ro.
• Đừng tự mua thuốc theo thông tin trên mạng.
• Thông tin từ nguồn không rõ có thể sai hoàn toàn.

Nếu bạn đọc được điều gì khiến bạn lo, hãy mang câu hỏi đó đến hỏi bác sĩ.

Khi cảm thấy không được lắng nghe

Nếu bạn thấy mối lo của mình chưa được xem xét:

• Nói rõ điều bạn lo nhất và vì sao.
• Hỏi thẳng: "Bác sĩ có nghĩ cần loại trừ khả năng ... không ạ?"
• Hỏi dấu hiệu nào thì cần quay lại.
• Cân nhắc ý kiến thứ hai nếu vấn đề quan trọng và bạn vẫn còn băn khoăn.

Tóm lại

Buổi khám ngắn là thực tế, nhưng chuẩn bị tốt thay đổi được kết quả. Hãy mang theo ba thứ: mô tả triệu chứng theo mốc thời gian, danh sách thuốc đang dùng, và câu hỏi xếp theo ưu tiên. Nói thật về thuốc nam và thực phẩm chức năng đang dùng. Trước khi về, hãy nhắc lại để kiểm tra mình hiểu đúng, và luôn hỏi dấu hiệu nào cần quay lại ngay.

Câu hỏi thường gặp