Có một mẫu hành vi rất phổ biến: người ta trì hoãn dùng gậy, khung tập đi, hay máy trợ thính vì cảm thấy đó là dấu hiệu mình đã già yếu.
Nhưng cái giá của việc trì hoãn thường lớn hơn nhiều so với cái ngại.
Cái giá của việc trì hoãn
Không dùng gậy khi cần:
- Đi lại ít hơn vì sợ ngã.
- Ít vận động dẫn tới yếu cơ nhanh hơn.
- Nguy cơ ngã thật sự cao hơn.
- Một cú ngã có thể thay đổi hoàn toàn cuộc sống.
Không dùng máy trợ thính khi cần:
- Rút lui khỏi các cuộc trò chuyện.
- Cô lập xã hội.
- Bị hiểu nhầm là lú lẫn.
- Ảnh hưởng tới tinh thần và nhận thức.
Nói cách khác, thiết bị hỗ trợ không làm bạn yếu đi — nó giúp bạn hoạt động nhiều hơn, và hoạt động nhiều hơn mới là thứ giữ cho bạn khoẻ.
Đừng tự mua
Đây là sai lầm phổ biến. Loại và kích cỡ phải phù hợp với bạn:
- Gậy sai chiều cao gây đau vai, đau lưng và không đỡ được đúng cách.
- Khung tập đi sai loại có thể không phù hợp với tình trạng của bạn.
- Xe lăn sai kích cỡ gây loét tì đè và tư thế xấu.
- Nẹp không vừa có thể gây tổn thương da.
Hãy được người có chuyên môn đánh giá và hướng dẫn. Việc này thường không tốn kém và tạo khác biệt lớn.
Về gậy chống
- Chiều cao phải được điều chỉnh đúng cho bạn.
- Cầm ở bên nào là tuỳ tình trạng — hãy hỏi, đừng đoán.
- Đầu cao su phải còn tốt, thay khi mòn.
- Cần được hướng dẫn cách đi lên xuống bậc.
- Kiểm tra định kỳ xem gậy còn chắc không.
Điểm về bên cầm hay bị làm sai. Nhiều người theo bản năng cầm ở bên đau, trong khi thường là ngược lại.
Về khung tập đi
- Có nhiều loại phù hợp với các tình trạng khác nhau.
- Chiều cao phải đúng.
- Cần được hướng dẫn cách di chuyển an toàn.
- Kiểm tra bánh xe và phanh nếu có.
- Không dùng để kéo mình đứng lên nếu không được thiết kế cho việc đó.
Điểm cuối là nguyên nhân của nhiều cú ngã. Hãy hỏi cách đứng lên đúng.
Về máy trợ thính
Đây là thiết bị bị trì hoãn nhiều nhất, trung bình nhiều năm sau khi bắt đầu cần.
Những điều nên biết:
- Cần thời gian để quen — não phải học lại cách xử lý âm thanh.
- Giai đoạn đầu có thể thấy ồn và khó chịu.
- Cần được điều chỉnh nhiều lần cho phù hợp.
- Đừng bỏ cuộc sau vài ngày.
- Cần được hướng dẫn cách dùng và bảo quản.
Nếu bạn hoặc người thân thấy khó dùng, hãy quay lại nơi cung cấp để được điều chỉnh thay vì cất vào ngăn kéo.
Về kính
Thị lực kém ảnh hưởng tới nguy cơ ngã nhiều hơn người ta nghĩ. Hãy:
- Kiểm tra thị lực định kỳ.
- Cập nhật kính khi cần.
- Cẩn thận với kính nhiều tròng khi đi cầu thang.
- Bảo đảm đủ ánh sáng trong nhà.
Điểm thứ ba đáng lưu ý và ít người biết — kính nhiều tròng có thể làm sai lệch cảm nhận về bậc thang.
Về các thiết bị hỗ trợ sinh hoạt
Ngoài thiết bị đi lại, còn có nhiều dụng cụ nhỏ giúp bạn tự làm được nhiều việc hơn:
- Dụng cụ hỗ trợ mặc quần áo, đi tất.
- Dụng cụ với lấy đồ ở xa.
- Dao dĩa có tay cầm to dễ nắm.
- Ghế tắm, tay vịn nhà vệ sinh.
- Bệ nâng bồn cầu.
- Dụng cụ mở nắp chai.
Những thứ này ít được biết tới nhưng có thể giúp người bệnh tự lập hơn rất nhiều. Hãy hỏi về hoạt động trị liệu.
Về vấn đề tâm lý
Việc chấp nhận dùng thiết bị hỗ trợ là một quá trình tâm lý thật. Nhiều người thấy đó là thừa nhận mình đã yếu.
Vài cách nhìn giúp được:
- Thiết bị giúp bạn làm được nhiều hơn, không phải ít hơn.
- Kính là thiết bị hỗ trợ và không ai coi đó là yếu đuối.
- Không dùng khi cần mới là thứ hạn chế bạn.
- Nhiều thiết bị chỉ dùng tạm thời trong giai đoạn hồi phục.
Với người thân đang ngại dùng, hãy tránh thúc ép và tranh cãi. Hãy nói về những việc họ sẽ làm được, thay vì về việc họ đã yếu.
Cách giúp người thân chấp nhận
- Để họ được chọn kiểu dáng, màu sắc nếu có lựa chọn.
- Bắt đầu dùng trong nhà trước khi ra ngoài.
- Cho họ thấy lợi ích cụ thể.
- Đừng nhắc trước mặt người khác.
- Nhờ nhân viên y tế giải thích thay vì bạn thuyết phục.
Điểm cuối thường hiệu quả hơn nhiều so với việc con cái thuyết phục cha mẹ.
Bảo dưỡng và kiểm tra
- Kiểm tra định kỳ xem thiết bị còn tốt không.
- Thay các bộ phận mòn.
- Điều chỉnh lại nếu tình trạng thay đổi.
- Báo nếu thiết bị gây đau hoặc khó dùng.
Một chiếc gậy có đầu cao su mòn nhẵn là nguy cơ ngã thật.
Khi tình trạng thay đổi
Thiết bị phù hợp hôm nay có thể không còn phù hợp sau vài tháng, theo cả hai hướng:
- Nếu bạn khoẻ lên, có thể chuyển sang loại đơn giản hơn hoặc bỏ hẳn.
- Nếu yếu đi, có thể cần loại hỗ trợ nhiều hơn.
Hãy đánh giá lại định kỳ với người có chuyên môn, đừng dùng mãi một loại theo quán tính.
Về chi phí
Hãy hỏi:
- Bảo hiểm y tế chi trả thế nào.
- Có chương trình hỗ trợ nào không.
- Có loại rẻ hơn mà vẫn phù hợp không.
Hãy hỏi bộ phận công tác xã hội của bệnh viện — nhiều gia đình không biết các nguồn hỗ trợ tồn tại.
Tóm lại
Thiết bị hỗ trợ giúp bạn hoạt động nhiều hơn, không làm bạn yếu đi — và cái giá của việc trì hoãn thường lớn hơn cái ngại. Đừng tự mua: loại và kích cỡ phải phù hợp với bạn và cần được hướng dẫn cách dùng đúng. Với máy trợ thính, hãy kiên trì qua giai đoạn đầu và quay lại điều chỉnh thay vì cất đi. Và hãy đánh giá lại định kỳ khi tình trạng thay đổi.
Câu hỏi thường gặp
Dùng gậy có làm mình yếu đi không?
Không. Dùng đúng loại và đúng cách giúp bạn đi lại nhiều hơn và an toàn hơn, từ đó duy trì được sức tốt hơn.
Vì sao không nên tự mua?
Vì loại và kích cỡ phải phù hợp với bạn. Dùng sai loại hoặc sai chiều cao có thể gây đau và tăng nguy cơ ngã.
Trì hoãn dùng máy trợ thính có sao không?
Có. Nghe kém kéo dài dẫn tới rút lui khỏi giao tiếp, và điều đó ảnh hưởng tới tinh thần và nhận thức.
Bao lâu thì quen dùng?
Cần thời gian và cần được hướng dẫn. Hãy kiên trì trong giai đoạn đầu và nói với chuyên môn nếu thấy khó dùng.