Trở lại sinh hoạt bình thường: đi từng bước

Sau một đợt bệnh hoặc một cuộc mổ, câu hỏi lớn là khi nào thì quay lại cuộc sống bình thường. Và câu trả lời không phải là một mốc duy nhất cho mọi hoạt động.

Hai sai lầm trái ngược

Quay lại quá nhanh. Vết mổ bên ngoài trông đã lành nhưng bên trong còn yếu. Gắng sức quá sớm có thể gây biến chứng.

Quay lại quá chậm. Nằm chờ khoẻ hẳn mới bắt đầu vận động là cách làm sai. Ít vận động kéo dài gây mất cơ, giảm thể lực và ảnh hưởng tinh thần.

Cách đúng là tăng dần theo mốc cụ thể.

Hỏi mốc cho từng hoạt động

Đừng hỏi chung chung "bao lâu thì bình thường". Hãy hỏi riêng cho từng việc:

• Bao lâu thì tự đi lại trong nhà được.
• Bao lâu thì ra ngoài, lên xuống cầu thang được.
• Bao lâu thì tắm bình thường được.
• Bao lâu thì lái xe được.
• Bao lâu thì nâng vật nặng được, và nặng bao nhiêu.
• Bao lâu thì đi làm lại được.
• Bao lâu thì tập thể thao được, và môn nào trước.
• Bao lâu thì sinh hoạt vợ chồng được.
• Bao lâu thì đi máy bay được.

Hãy ghi lại câu trả lời. Đây là thông tin bạn sẽ cần tra lại nhiều lần.

Về việc lái xe

Đây là câu hỏi quan trọng về an toàn, không chỉ cho bạn mà cho người khác. Các yếu tố:

• Bạn có phản xạ đủ nhanh để phanh gấp không.
• Bạn có xoay người nhìn được không.
• Bạn có đang dùng thuốc ảnh hưởng tới tỉnh táo không.
• Vết mổ có bị đau khi thắt dây an toàn không.

Hãy hỏi bác sĩ và đừng tự quyết định dựa trên cảm giác. Cũng nên hỏi về vấn đề bảo hiểm nếu có va chạm trong thời gian này.

Về việc nâng vật nặng

Đây là hoạt động dễ gây biến chứng nhất sau phẫu thuật vùng bụng và ngực.

Hãy hỏi cụ thể mức cân nặng được phép, và nhớ rằng:

• Bế con cũng là nâng vật nặng.
• Xách túi đồ đi chợ cũng vậy.
• Mở nắp chai chặt, đẩy cửa nặng cũng tạo áp lực.
• Ho mạnh và rặn cũng tạo áp lực tương tự.

Điểm cuối là lý do nên phòng táo bón sau mổ và dùng kỹ thuật ôm gối khi ho.

Về việc quay lại công việc

Mốc phụ thuộc nhiều vào tính chất công việc:

• Công việc văn phòng thường sớm hơn.
• Công việc đứng nhiều, đi nhiều cần lâu hơn.
• Công việc nặng nhọc cần lâu nhất.
• Công việc đòi hỏi tập trung cao cần cân nhắc nếu đang dùng thuốc.

Hãy mô tả công việc cụ thể cho bác sĩ, đừng chỉ nói tên nghề.

Và hãy cân nhắc quay lại từng phần: làm bán thời gian, làm từ nhà, hoặc giảm bớt phần nặng trong giai đoạn đầu.

Về sinh hoạt vợ chồng

Đây là câu hỏi nhiều người muốn biết nhưng ngại hỏi. Đó là câu hỏi hoàn toàn hợp lý và bác sĩ sẽ trả lời bình thường.

Nếu ngại hỏi trực tiếp, bạn có thể viết vào danh sách câu hỏi mang theo.

Hãy hỏi cả về việc có tư thế nào nên tránh không, và có dấu hiệu nào cần chú ý không.

Nguyên tắc tăng dần

Với mọi hoạt động, hãy áp dụng cách tăng dần:

• Bắt đầu ở mức thấp hơn khả năng.
• Tăng từng chút một.
• Nghỉ ngơi xen kẽ.
• Nếu hôm sau mệt hơn bình thường, hãy lùi lại một bước.
• Đừng so sánh với khả năng trước khi bệnh.

Điểm thứ tư là nguyên tắc hữu ích nhất: đánh giá bằng cảm giác của ngày hôm sau, không phải bằng cảm giác lúc đang làm.

Dấu hiệu bạn đang đi quá nhanh

• Mệt nhiều vào ngày hôm sau.
• Đau tăng lên.
• Sưng ở vùng mổ hoặc vùng tổn thương.
• Ngủ kém hơn.
• Cảm thấy kiệt sức thay vì khoẻ lên.

Khi có những dấu hiệu này, hãy lùi lại mức trước đó vài ngày rồi tăng chậm hơn.

Dấu hiệu cần báo bác sĩ

• Đau tăng đột ngột.
• Sưng, đỏ, nóng ở vết mổ.
• Sốt.
• Chảy dịch từ vết mổ.
• Cảm giác bục hoặc hở ở vùng mổ.
• Khó thở, đau ngực.
• Sưng đau một bên chân.

Về mệt mỏi kéo dài

Đây là điều nhiều người không chuẩn bị. Sau một đợt bệnh nặng hoặc một cuộc mổ lớn, mệt mỏi có thể kéo dài nhiều tuần tới nhiều tháng.

Cách xử lý:

• Chấp nhận rằng đây là phần của hồi phục.
• Sắp xếp ngày có xen kẽ nghỉ.
• Ưu tiên những việc quan trọng nhất.
• Duy trì vận động nhẹ — nó thực sự giúp giảm mệt.
• Ngủ đủ và ăn đủ.
• Báo bác sĩ nếu mệt không cải thiện hoặc nặng dần.

Về mặt tinh thần

Giai đoạn hồi phục có những khó khăn tâm lý riêng:

• Nản vì tiến bộ chậm.
• Cảm giác mất kiểm soát.
• Lo lắng về việc bệnh quay lại.
• Cảm thấy là gánh nặng cho gia đình.
• Mất tự tin về cơ thể.

Những cảm giác này bình thường. Hãy nói với người thân, và nói với bác sĩ nếu chúng kéo dài và ảnh hưởng tới sinh hoạt.

Nói với người xung quanh

Người khác thường không nhìn thấy được tình trạng của bạn, đặc biệt khi bên ngoài trông đã ổn.

Hãy nói rõ:

• Bạn còn cần nghỉ tới mức nào.
• Việc gì bạn chưa làm được.
• Bạn cần hỗ trợ gì.

Đừng cố tỏ ra đã khoẻ hẳn để không làm phiền ai — điều đó thường dẫn tới việc gắng quá sức.

Với người cao tuổi

Nhóm này hồi phục chậm hơn và mất khả năng nhanh hơn nếu nằm nhiều. Gia đình nên:

• Khuyến khích vận động sớm thay vì bảo bọc.
• Để người bệnh tự làm những gì còn làm được.
• Cải tạo nhà cho an toàn để họ dám đi lại.
• Chú ý dinh dưỡng, đặc biệt đủ đạm.
• Theo dõi tinh thần.

Tóm lại

Hãy hỏi mốc riêng cho từng hoạt động thay vì hỏi chung, và ghi lại. Áp dụng nguyên tắc tăng dần, và đánh giá bằng cảm giác của ngày hôm sau chứ không phải lúc đang làm. Quay lại quá nhanh gây biến chứng, nhưng nằm chờ khoẻ hẳn cũng sai. Và đừng ngại hỏi những câu về sinh hoạt riêng tư — đó là câu hỏi hợp lý.

Câu hỏi thường gặp