Can thiệp ít xâm lấn là gì và không phải là gì

Trong hai chục năm qua, nhiều can thiệp trước đây phải mổ mở nay thực hiện được qua một vết chọc nhỏ hoặc qua đường tự nhiên của cơ thể. Đây là thay đổi lớn và mang lại lợi ích thật.

Nhưng cụm từ ít xâm lấn cũng tạo ra những hiểu lầm cần được làm rõ.

Nhóm này gồm những gì

Đây là tên chung cho nhiều loại kỹ thuật có điểm chung là không cần mở rộng:

• Can thiệp qua mạch máu bằng ống thông.
• Thủ thuật qua da dưới hướng dẫn của hình ảnh.
• Can thiệp qua đường nội soi tiêu hoá hoặc hô hấp.
• Phẫu thuật nội soi qua vài lỗ nhỏ.
• Các kỹ thuật dùng năng lượng để xử lý tổn thương tại chỗ.

Mỗi loại có chỉ định, rủi ro và cách chuẩn bị riêng. Hãy hỏi cụ thể về kỹ thuật được đề xuất cho bạn.

Hiểu lầm thứ nhất: ít xâm lấn nghĩa là ít rủi ro

Vết vào nhỏ hơn có nghĩa là ít tổn thương mô lành hơn, đau ít hơn và hồi phục nhanh hơn. Đó là lợi ích thật.

Nhưng đây vẫn là can thiệp vào cơ thể, và có những rủi ro riêng: chảy máu tại vị trí vào, tổn thương cấu trúc lân cận, phản ứng với thuốc cản quang, nhiễm trùng.

Với một số kỹ thuật, còn có rủi ro đặc thù mà phẫu thuật mở không có.

Hãy hỏi bác sĩ về rủi ro cụ thể của kỹ thuật này, đừng giả định là không có.

Hiểu lầm thứ hai: luôn tốt hơn mổ mở

Việc chọn phương pháp dựa trên đặc điểm bệnh, không phải trên mức độ xâm lấn.

Có những tình huống mà phẫu thuật mở cho kết quả lâu dài tốt hơn, hoặc là cách duy nhất xử lý được triệt để.

Hãy hỏi: với bệnh của tôi, kết quả lâu dài của hai phương pháp có khác nhau không.

Hiểu lầm thứ ba: đơn giản nên ai làm cũng được

Ngược lại, nhiều kỹ thuật ít xâm lấn đòi hỏi kinh nghiệm cao vì bác sĩ thao tác gián tiếp qua hình ảnh và dụng cụ, không nhìn trực tiếp.

Hãy hỏi số ca mà bác sĩ và cơ sở thực hiện mỗi năm bằng chính kỹ thuật đó.

Những câu nên hỏi

• Kỹ thuật này là gì, diễn ra thế nào.
• Mục tiêu là gì, khả năng đạt được bao nhiêu.
• Vì sao chọn nó thay vì phương pháp khác.
• Rủi ro riêng của kỹ thuật này là gì.
• Tôi sẽ tỉnh hay ngủ, và cảm giác thế nào.
• Mất bao lâu, nằm viện bao lâu.
• Bác sĩ và nơi này làm bao nhiêu ca mỗi năm.
• Nếu không thành công hoặc gặp khó khăn thì sao.
• Có khả năng phải làm lại không.
• Hồi phục thế nào, kiêng gì.

Câu áp chót quan trọng với một số kỹ thuật, vì hiệu quả có thể giảm theo thời gian và cần làm lại.

Về việc tỉnh trong lúc làm

Nhiều thủ thuật ít xâm lấn được làm với gây tê tại chỗ, có thể kèm thuốc an thần. Bạn tỉnh hoặc lơ mơ nhưng không đau tại chỗ.

Hãy hỏi trước:

• Tôi sẽ tỉnh hay ngủ.
• Tôi sẽ cảm thấy gì: áp lực, căng, nóng.
• Nếu tôi khó chịu thì báo thế nào.
• Có được nói chuyện trong lúc làm không.
• Nếu tôi rất lo lắng thì có cách hỗ trợ không.

Biết trước cảm giác sẽ có giúp giảm lo rất nhiều. Nhiều người sợ không phải vì đau mà vì không biết điều gì đang xảy ra.

Về thuốc cản quang

Một số thủ thuật dùng thuốc cản quang để nhìn rõ cấu trúc. Hãy khai báo:

• Bạn có từng dị ứng với thuốc cản quang không.
• Bạn có bệnh thận không.
• Bạn có bệnh tuyến giáp không.
• Bạn đang dùng thuốc gì.
• Bạn có khả năng mang thai không.

Những thông tin này ảnh hưởng tới cách chuẩn bị và theo dõi.

Chuẩn bị trước thủ thuật

• Hỏi về việc nhịn ăn và nhịn uống.
• Khai báo đầy đủ thuốc đang dùng, đặc biệt thuốc chống đông.
• Để bác sĩ quyết định việc ngưng thuốc, đừng tự ngưng.
• Khai báo tiền sử dị ứng.
• Hỏi có cần người đưa về không.
• Sắp xếp người ở cùng nếu được yêu cầu.

Sau thủ thuật

• Làm theo hướng dẫn về chăm sóc vị trí vào.
• Nghỉ ngơi theo dặn dò, tránh vận động mạnh trong thời gian được chỉ định.
• Uống đủ nước nếu có dùng thuốc cản quang và được dặn.
• Theo dõi các dấu hiệu bất thường.
• Dùng thuốc theo chỉ định và không tự ngưng.
• Đi tái khám đúng hẹn.

Dấu hiệu cần báo ngay

• Chảy máu hoặc sưng nhiều tại vị trí vào.
• Đau tăng đột ngột.
• Sốt.
• Khó thở, đau ngực.
• Tê, lạnh, đổi màu ở chi phía dưới vị trí can thiệp.
• Chóng mặt, ngất.
• Buồn nôn, nôn nhiều.
• Phát ban, ngứa nhiều.

Điểm về chi phía dưới quan trọng với các thủ thuật qua mạch máu ở chân hoặc tay.

Về kỳ vọng kết quả

Hãy hỏi rõ:

• Bao lâu thì thấy cải thiện.
• Cải thiện tới mức nào là dự kiến.
• Có cần điều trị gì kèm theo không.
• Hiệu quả kéo dài bao lâu.
• Nếu không đạt mục tiêu thì bước tiếp theo là gì.

Với một số kỹ thuật, mục tiêu là giảm triệu chứng chứ không phải xử lý dứt điểm nguyên nhân. Hiểu điều này giúp bạn không thất vọng.

Về các kỹ thuật mới

Lĩnh vực này phát triển nhanh và liên tục có kỹ thuật mới. Khi được đề nghị một kỹ thuật mới, hãy hỏi:

• Đã được áp dụng bao lâu.
• Có dữ liệu về kết quả lâu dài chưa.
• So với phương pháp tiêu chuẩn thì hơn ở điểm nào.
• Nơi này đã làm bao nhiêu ca.
• Chi phí chênh lệch thế nào và bảo hiểm chi trả ra sao.

Mới có nghĩa là ít dữ liệu hơn về hiệu quả lâu dài, không tự nó có nghĩa là tốt hơn.

Cẩn thận với quảng cáo

Đây là lĩnh vực được quảng cáo nhiều với những từ như không đau, không cần mổ, về ngay trong ngày.

Hãy nhớ:

• Mọi can thiệp đều có rủi ro.
• Không ai cam kết được kết quả.
• Không phải ai cũng phù hợp với kỹ thuật đó.
• Một nơi nói cả về rủi ro và về trường hợp không phù hợp là nơi đáng tin hơn.

Tóm lại

Ít xâm lấn nghĩa là vết vào nhỏ hơn và hồi phục thường nhanh hơn, nhưng không đồng nghĩa với ít rủi ro hay luôn tốt hơn phẫu thuật mở. Nhiều kỹ thuật trong nhóm này đòi hỏi kinh nghiệm cao, nên hãy hỏi số ca mà bác sĩ và cơ sở thực hiện mỗi năm. Hỏi trước về cảm giác bạn sẽ có nếu tỉnh trong lúc làm, và khai báo đầy đủ tiền sử dị ứng cùng thuốc đang dùng.

Câu hỏi thường gặp