Sau một số can thiệp, người bệnh về nhà với một ống dẫn lưu hoặc ống thông. Đây là tình huống phổ biến nhưng nhiều gia đình không được hướng dẫn đủ, và họ xoay xở theo cảm tính.
Bài này nói về những gì cần hỏi và cần làm.
Yêu cầu được hướng dẫn tận tay
Đây là điều quan trọng nhất và bạn có quyền yêu cầu. Trước khi xuất viện:
- Đề nghị nhân viên y tế hướng dẫn tận tay.
- Làm thử trước mặt họ ít nhất một lần.
- Quay video các thao tác nếu được phép.
- Xin hướng dẫn bằng văn bản có hình nếu có.
- Người sẽ chăm sóc tại nhà cũng phải được hướng dẫn.
Đừng học qua video trên mạng. Mỗi loại ống có cách chăm sóc riêng, và video chung có thể không đúng với trường hợp của bạn.
Những câu cần hỏi trước khi về
- Ống này để làm gì.
- Dự kiến để trong bao lâu.
- Tôi cần theo dõi những gì.
- Lượng dịch bao nhiêu là bình thường.
- Màu và tính chất dịch thế nào là bình thường.
- Cần thay băng hay đổ dịch bao lâu một lần.
- Tắm rửa thế nào.
- Được vận động tới mức nào.
- Ngủ thế nào cho an toàn.
- Dấu hiệu nào phải báo ngay.
- Gọi ai và số nào, kể cả ngoài giờ.
- Khi nào tái khám và khi nào rút ống.
Hãy ghi lại tất cả bằng văn bản và dán ở nơi dễ thấy trong nhà.
Theo dõi dịch
Với ống dẫn lưu, việc theo dõi dịch là công việc chính:
- Ghi lại lượng dịch mỗi lần đổ, kèm ngày giờ.
- Ghi màu sắc và tính chất.
- Chú ý những thay đổi so với hôm trước.
- Mang bản ghi này khi đi tái khám.
Bản ghi này giúp bác sĩ quyết định khi nào rút ống, và phát hiện sớm nếu có vấn đề.
Những thay đổi cần báo
- Dịch tăng đột ngột hoặc ngừng hẳn.
- Dịch đổi màu, đặc biệt trở nên đục hoặc có mùi.
- Dịch có máu tươi nhiều.
- Vùng chân ống sưng đỏ, nóng, đau tăng.
- Chảy dịch quanh chân ống.
- Sốt.
- Đau tăng dần.
- Ống bị tuột, gập hoặc tắc.
Điểm về dịch ngừng hẳn đáng chú ý — nó có thể là dấu hiệu ống bị tắc chứ không phải đã hết dịch.
Phòng nhiễm trùng
Đây là rủi ro chính khi có ống trong cơ thể:
- Rửa tay kỹ trước và sau mỗi lần chạm vào ống hoặc băng.
- Giữ vùng chân ống sạch và khô.
- Thay băng đúng cách và đúng lịch.
- Không để túi dẫn lưu chạm sàn.
- Giữ túi thấp hơn vị trí ống nếu được dặn.
- Không tự bôi gì lên vùng chân ống.
Rửa tay là biện pháp đơn giản và hiệu quả nhất.
Những việc tuyệt đối không tự làm
- Không tự rút ống.
- Không tự đặt lại nếu ống tuột.
- Không tự đẩy ống vào sâu hơn.
- Không tự bơm rửa nếu chưa được hướng dẫn.
- Không tự cắt ngắn ống.
- Không kéo căng ống.
Nếu ống tuột ra, hãy che vùng đó bằng gạc sạch và liên hệ cơ sở y tế ngay. Đừng cố đặt lại.
Sinh hoạt hằng ngày
- Cố định ống để không bị kéo giật — hỏi cách cố định phù hợp.
- Mặc quần áo rộng, dễ mặc.
- Cẩn thận khi thay quần áo.
- Chú ý khi ngủ để không đè hoặc kéo ống.
- Cẩn thận khi đi qua cửa, khi ngồi xuống đứng lên.
- Hỏi về việc tắm: được tắm không, che ống thế nào.
Việc ống bị kéo giật là nguyên nhân phổ biến khiến ống tuột hoặc gây đau. Hãy chú ý cố định.
Khi đi ra ngoài
- Mang theo túi hoặc vật che kín cho kín đáo.
- Mang theo gạc dự phòng.
- Mang theo số điện thoại liên hệ.
- Biết cơ sở y tế gần nhất.
- Cho người đi cùng biết cách xử lý nếu có vấn đề.
Về mặt tâm lý
Sống với một ống trong người là trải nghiệm khó chịu, cả về thể chất lẫn về cảm giác. Nhiều người ngại ra ngoài, ngại gặp người.
Vài điều giúp được:
- Nhớ rằng đây thường là tình trạng tạm thời — hãy hỏi dự kiến thời gian.
- Tìm cách che kín để bạn thoải mái hơn khi ra ngoài.
- Nói với người thân về cảm giác của mình.
- Duy trì các hoạt động trong mức có thể.
Với ống thông lâu dài
Một số người cần mang ống thông trong thời gian dài hoặc lâu dài. Với nhóm này:
- Hãy được hướng dẫn kỹ hơn về chăm sóc.
- Hỏi về lịch thay ống định kỳ.
- Hỏi về dấu hiệu nhiễm trùng cần chú ý.
- Hỏi về những việc nên tránh trong sinh hoạt.
- Cân nhắc dịch vụ điều dưỡng tại nhà nếu cần.
Người có ống thông lâu dài có nguy cơ nhiễm trùng cao hơn, nên việc chăm sóc đúng cách đặc biệt quan trọng.
Vai trò của người chăm
Nếu người khác chăm sóc cho bạn, họ cũng cần:
- Được hướng dẫn tận tay.
- Biết dấu hiệu nào cần báo.
- Biết số điện thoại liên hệ.
- Hiểu những việc không được tự làm.
Hãy để họ cùng tham gia buổi hướng dẫn trước khi xuất viện.
Khi rút ống
Hãy hỏi trước:
- Khi nào dự kiến rút, dựa trên tiêu chí gì.
- Việc rút có đau không.
- Sau khi rút cần chăm sóc gì.
- Có cần theo dõi gì sau đó không.
- Dấu hiệu nào sau khi rút thì cần báo.
Đừng tự quyết định giữ ống lâu hơn hay rút sớm hơn lịch.
Tóm lại
Hãy yêu cầu được hướng dẫn tận tay và làm thử trước khi xuất viện, và người chăm cũng phải được hướng dẫn. Ghi lại lượng và tính chất dịch mỗi ngày. Rửa tay kỹ trước và sau mỗi lần chạm vào ống. Và tuyệt đối không tự rút, không tự đặt lại nếu ống tuột — hãy che bằng gạc sạch và liên hệ cơ sở y tế ngay.
Câu hỏi thường gặp
Về nhà với ống dẫn lưu có an toàn không?
Có, nếu bạn được hướng dẫn tận tay và biết dấu hiệu nào cần báo. Hãy yêu cầu được hướng dẫn và làm thử trước khi xuất viện.
Cần theo dõi gì?
Lượng dịch, màu sắc, tính chất dịch, tình trạng vùng chân ống, và các dấu hiệu toàn thân như sốt.
Nếu ống tuột ra thì làm sao?
Đừng tự đặt lại. Hãy che vùng đó bằng gạc sạch và liên hệ cơ sở y tế ngay.
Tắm rửa thế nào khi có ống?
Hãy hỏi cụ thể trước khi về, vì cách xử lý khác nhau tuỳ loại ống và vị trí.