Bạn uống thuốc đủ theo đơn, đã qua thời gian bác sĩ nói, mà triệu chứng vẫn còn. Đây là tình huống gây nản và dễ dẫn tới hai phản ứng đều không tốt: tự bỏ thuốc, hoặc đi tìm nơi khác từ đầu.
Có một cách tiếp cận có hệ thống hơn.
Bước đầu tiên: kiểm tra kỳ vọng về thời gian
Trước khi kết luận không hiệu quả, hãy xem lại: bác sĩ nói bao lâu thì thấy tác dụng.
Nhiều loại điều trị cần thời gian mới có tác dụng rõ. Việc kết luận quá sớm dẫn tới bỏ dở một phương án vốn sẽ hiệu quả.
Nếu bạn không nhớ hoặc không được nói, hãy hỏi lại.
Bước hai: quay lại gặp bác sĩ đã kê
Đây là bước quan trọng nhất và hay bị bỏ qua. Người kê đơn hiểu rõ nhất họ đang nhắm tới điều gì, và họ cần biết kết quả để điều chỉnh.
Hãy báo cụ thể:
- Triệu chứng hiện tại so với lúc bắt đầu.
- Có đỡ chút nào không, hay hoàn toàn không.
- Bạn đã uống thuốc thế nào, có bỏ liều không.
- Có tác dụng phụ gì không.
- Có dùng thêm gì khác không.
- Có thay đổi gì trong sinh hoạt không.
Hãy trung thực về việc dùng thuốc. Nếu bạn có bỏ liều hoặc uống không đúng cách, hãy nói — điều đó thay đổi hoàn toàn cách bác sĩ đánh giá.
Những khả năng bác sĩ sẽ xem xét
Một: chẩn đoán chưa đúng. Triệu chứng có thể do nguyên nhân khác với điều được nghĩ ban đầu.
Hai: thuốc chưa được dùng đúng cách. Sai giờ, sai cách uống, uống cùng thứ làm giảm hấp thu, hoặc bỏ liều.
Ba: liều chưa phù hợp. Có thể cần điều chỉnh.
Bốn: có yếu tố cản trở. Một bệnh khác, một thuốc khác, hoặc yếu tố lối sống.
Năm: cần thời gian hơn. Với một số điều trị, hiệu quả xuất hiện muộn.
Sáu: trường hợp này không đáp ứng với phương án hiện tại. Khi đó cần đổi hướng.
Phần lớn các bước đầu là những thứ có thể điều chỉnh mà không cần đổi hoàn toàn phương án.
Về việc tuân thủ điều trị
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất khiến điều trị không đạt kết quả, và cũng là nguyên nhân dễ sửa nhất.
Hãy tự kiểm tra:
- Bạn có uống đủ số lần mỗi ngày không.
- Có đúng giờ không.
- Có đúng cách không: trước hay sau ăn.
- Có bỏ ngày nào không.
- Có uống cùng thứ gì làm ảnh hưởng không.
Nếu bạn gặp khó khăn trong việc duy trì — quên, ngại, tác dụng phụ, chi phí — hãy nói với bác sĩ. Có những cách khắc phục, ví dụ đổi sang loại uống ít lần hơn.
Ghi chép để có thông tin chính xác
Hãy ghi trong vài tuần:
- Triệu chứng theo ngày và mức độ.
- Thuốc đã uống.
- Những yếu tố có thể ảnh hưởng.
- Có gì làm nặng hơn hoặc đỡ hơn.
Bản ghi này cho bác sĩ thông tin chính xác hơn nhiều so với cảm giác chung, và đôi khi tự nó cho thấy quy luật.
Đừng tự đổi thuốc
Những việc không nên tự làm:
- Tăng liều vì nghĩ liều hiện tại chưa đủ.
- Đổi sang thuốc của người khác cùng bệnh.
- Thêm thuốc mua không cần đơn.
- Thêm thực phẩm chức năng hy vọng tăng hiệu quả.
- Ngưng hẳn vì thấy vô ích.
Mỗi việc trong số này có thể làm tình hình phức tạp thêm và khiến bác sĩ khó đánh giá.
Khi nào nên hỏi ý kiến thứ hai
- Đã điều chỉnh vài lần mà vẫn không cải thiện.
- Chẩn đoán chưa rõ ràng.
- Bạn không được giải thích rõ về lý do của các bước.
- Triệu chứng nặng lên.
- Bạn cảm thấy mối quan tâm của mình không được lắng nghe.
Khi đi, hãy mang đầy đủ hồ sơ: đã dùng thuốc gì, liều nào, trong bao lâu, đáp ứng ra sao. Điều này giúp nơi mới không phải bắt đầu lại từ đầu và không lặp lại những gì đã thử.
Đừng đi khám nhiều nơi cùng lúc
Điều này gây hại nhiều hơn lợi:
- Không ai theo dõi được diễn tiến của bạn.
- Có thể nhận nhiều đơn thuốc trùng hoặc kỵ nhau.
- Không phương án nào được thực hiện đủ lâu để đánh giá.
- Làm lại nhiều xét nghiệm đã làm.
- Tăng chi phí và lo lắng.
Hãy chọn một nơi và làm việc với họ, hoặc chuyển hẳn sang nơi mới với đầy đủ hồ sơ — chứ đừng làm cả hai cùng lúc.
Khi bác sĩ đề nghị đánh giá lại chẩn đoán
Đây là bước hợp lý, không phải dấu hiệu bác sĩ đã sai. Chẩn đoán trong y khoa nhiều khi là một quá trình, và việc không đáp ứng với điều trị chính là thông tin quan trọng.
Hãy hợp tác với các xét nghiệm hoặc thăm dò được đề nghị.
Về kỳ vọng thực tế
Với một số tình trạng, mục tiêu điều trị không phải là hết hoàn toàn mà là kiểm soát ở mức chấp nhận được.
Hãy hỏi bác sĩ: với trường hợp của tôi, kết quả thực tế có thể mong đợi là gì.
Biết điều này giúp bạn không thất vọng liên tục vì một mục tiêu không đạt được, và tập trung vào những cải thiện thật.
Khi thực sự hết lựa chọn tiêu chuẩn
Nếu tới lúc các phương án tiêu chuẩn đã thử hết, hãy hỏi bác sĩ về:
- Các phương án đang được nghiên cứu.
- Khả năng chuyển tới chuyên khoa sâu hơn.
- Các biện pháp kiểm soát triệu chứng và nâng chất lượng sống.
Đây là lúc dễ bị thuyết phục bởi các phương pháp không có cơ sở nhất. Hãy giữ liên lạc với bác sĩ và hỏi trước khi thử bất cứ gì.
Tóm lại
Trước khi kết luận điều trị không hiệu quả, hãy xem lại mốc thời gian mà bác sĩ đã nói. Rồi quay lại gặp chính bác sĩ đã kê và báo cụ thể, kể cả về việc bạn có bỏ liều hay không. Phần lớn trường hợp có thể điều chỉnh mà không cần đổi hoàn toàn phương án. Đừng tự đổi thuốc và đừng đi khám nhiều nơi cùng lúc.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu thì biết điều trị có hiệu quả?
Tuỳ loại điều trị và tuỳ bệnh. Hãy hỏi bác sĩ về mốc thời gian dự kiến ngay khi bắt đầu.
Không đỡ thì nên làm gì trước tiên?
Quay lại gặp bác sĩ đã kê đơn và báo cụ thể tình hình, thay vì tự đổi thuốc hoặc đổi nơi khám.
Bác sĩ sẽ xem xét những gì?
Chẩn đoán có đúng không, việc dùng thuốc có đúng cách không, liều có phù hợp không, và có yếu tố nào cản trở hiệu quả không.
Có nên tự đổi sang nơi khác không?
Ý kiến thứ hai là hợp lý, nhưng hãy mang đầy đủ hồ sơ để nơi mới không phải bắt đầu lại từ đầu.