Trong tủ thuốc của nhiều gia đình, thuốc kê đơn và thực phẩm chức năng nằm cạnh nhau, và người dùng không phân biệt rõ hai thứ. Điều này dẫn tới những vấn đề có thể tránh được.
Hai thứ khác nhau về bản chất
Thuốc điều trị được nghiên cứu để chứng minh hiệu quả và tính an toàn cho một chỉ định cụ thể, và chịu sự quản lý chặt chẽ về sản xuất, lưu hành và thông tin.
Thực phẩm chức năng có mục đích bổ sung, không phải để chẩn đoán hay điều trị bệnh. Yêu cầu về chứng minh hiệu quả và mức độ quản lý khác với thuốc.
Điều này không có nghĩa là mọi thực phẩm chức năng đều vô ích. Nhưng nó có nghĩa là bạn cần thận trọng hơn khi đánh giá những gì được quảng cáo.
Vì sao phải khai báo với bác sĩ
Đây là điều quan trọng nhất trong bài này, và là điều rất nhiều người bỏ qua vì nghĩ chúng không phải thuốc.
- Một số thành phần tương tác với thuốc bạn đang dùng, làm tăng hoặc giảm tác dụng.
- Một số ảnh hưởng tới đông máu, quan trọng nếu bạn sắp phẫu thuật.
- Một số ảnh hưởng tới kết quả xét nghiệm.
- Một số không phù hợp với người có bệnh gan, thận, hoặc đang mang thai.
- Dùng chồng chéo nhiều sản phẩm có thể làm tổng lượng một chất vượt mức an toàn.
Hãy liệt kê đầy đủ mọi thứ bạn uống, kể cả vitamin và thuốc nam, mỗi lần đi khám.
Tự nhiên không đồng nghĩa với an toàn
Đây là hiểu lầm phổ biến nhất. Nhiều thành phần có nguồn gốc tự nhiên có tác dụng dược lý thật — và điều đó có nghĩa là chúng cũng có thể gây tác dụng không mong muốn và tương tác.
Thực tế, nhiều loại thuốc hiện đại có nguồn gốc từ thực vật. Việc một chất đến từ cây cỏ không nói gì về độ an toàn của nó ở liều bạn đang dùng.
Rủi ro lớn nhất: bỏ điều trị có chỉ định
Trong tất cả các rủi ro, đây là rủi ro nghiêm trọng nhất.
Kịch bản thường gặp: người bệnh nghe quảng cáo về một sản phẩm, được khuyên rằng thuốc tây hại gan hại thận, rồi ngưng thuốc điều trị để dùng sản phẩm đó.
Hậu quả không xuất hiện ngay, vì nhiều bệnh mạn tính không gây triệu chứng. Đến khi phát hiện thì tổn thương đã đáng kể.
Nếu bạn quan tâm tới một sản phẩm nào đó, hãy hỏi bác sĩ. Đừng bỏ thuốc để thử.
Dấu hiệu của quảng cáo cần cảnh giác
- Cam kết chữa khỏi bệnh.
- Nói rằng có thể thay thế thuốc điều trị.
- Chữa được nhiều loại bệnh khác nhau.
- Dùng lời kể của người dùng làm bằng chứng chính.
- Nói rằng y học chính thống che giấu.
- Không nói rõ thành phần và hàm lượng.
- Thúc ép mua nhanh, khuyến mãi có hạn.
- Bán qua kênh không chính thức, không rõ nguồn gốc.
- Dùng hình ảnh nhân viên y tế để tăng độ tin cậy.
Điểm áp chót đáng chú ý. Sản phẩm không rõ nguồn gốc có thể chứa thành phần không ghi trên nhãn.
Về thuốc nam không rõ nguồn gốc
Đây là vấn đề nghiêm trọng và có thật. Một số sản phẩm được quảng cáo là thuốc nam gia truyền, giảm đau nhanh hoặc chữa khớp hiệu quả, đã được phát hiện chứa các thành phần dược không ghi trên nhãn.
Người dùng không biết mình đang dùng gì, ở liều nào, và có thể gặp tác dụng phụ nghiêm trọng, đặc biệt khi dùng kéo dài.
Nếu bạn muốn dùng thuốc y học cổ truyền, hãy tới cơ sở y học cổ truyền có giấy phép và được bác sĩ kê đơn, thay vì mua sản phẩm trôi nổi.
Khi nào bổ sung có ý nghĩa
Có những tình huống bác sĩ chỉ định bổ sung một chất cụ thể: khi có thiếu hụt được xác định, trong thai kỳ, với một số bệnh lý ảnh hưởng hấp thu, hoặc với chế độ ăn rất hạn chế.
Trong những trường hợp đó, hãy dùng đúng loại, đúng liều, đúng thời gian bác sĩ chỉ định.
Khác với việc tự mua nhiều loại theo quảng cáo.
Cẩn thận với việc dùng chồng chéo
Nhiều người dùng đồng thời vài sản phẩm mà không để ý chúng có thể chứa cùng một thành phần. Tổng lượng nạp vào khi đó cao hơn nhiều so với dự tính.
Với một số chất tích luỹ trong cơ thể, việc dùng quá mức kéo dài có thể gây hại.
Hãy đọc kỹ thành phần của mọi thứ bạn uống.
Những nhóm cần đặc biệt thận trọng
- Phụ nữ mang thai và cho con bú.
- Trẻ em.
- Người cao tuổi dùng nhiều thuốc.
- Người có bệnh gan hoặc bệnh thận.
- Người đang dùng thuốc chống đông.
- Người sắp phẫu thuật.
- Người đang điều trị ung thư.
Với các nhóm này, hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng bất cứ thứ gì, kể cả vitamin thông thường.
Trước khi phẫu thuật
Hãy khai báo đầy đủ mọi thực phẩm chức năng và thảo dược đang dùng. Một số có thể ảnh hưởng tới đông máu hoặc tương tác với thuốc mê.
Bác sĩ sẽ cho biết cần ngưng loại nào và ngưng trước bao lâu. Đừng tự quyết.
Cách đánh giá một sản phẩm
Trước khi mua, hãy hỏi:
- Thành phần và hàm lượng cụ thể là gì.
- Có được phép lưu hành không.
- Nhà sản xuất là ai.
- Cơ sở nào cho thấy nó có tác dụng.
- Có tương tác với thuốc tôi đang dùng không.
Rồi mang thông tin đó hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ. Đây là bước tốn năm phút và có thể tránh được nhiều vấn đề.
Khi người thân khuyên dùng
Lời khuyên thường xuất phát từ thiện chí. Nhưng mỗi người có bệnh nền và thuốc đang dùng khác nhau, nên điều phù hợp với người này có thể không phù hợp với người kia.
Hãy cảm ơn và mang thông tin đó hỏi bác sĩ, thay vì dùng ngay.
Tóm lại
Thực phẩm chức năng không phải thuốc và không thay thế được điều trị có chỉ định. Hãy khai báo đầy đủ mọi thứ bạn uống với bác sĩ, vì một số có thể tương tác hoặc ảnh hưởng tới xét nghiệm. Nguồn gốc tự nhiên không đồng nghĩa với an toàn. Và rủi ro nghiêm trọng nhất là bỏ điều trị có chỉ định để theo một sản phẩm được quảng cáo.
Câu hỏi thường gặp
Thực phẩm chức năng khác thuốc thế nào?
Chúng khác nhau về mục đích, về yêu cầu chứng minh hiệu quả và về mức độ quản lý. Thực phẩm chức năng không phải thuốc và không thay thế được thuốc điều trị.
Có cần khai báo với bác sĩ không?
Bắt buộc. Một số thành phần có thể tương tác với thuốc bạn đang dùng hoặc ảnh hưởng tới kết quả xét nghiệm.
Tự nhiên thì có an toàn không?
Không nhất thiết. Nguồn gốc tự nhiên không đồng nghĩa với an toàn, và nhiều thành phần tự nhiên có tác dụng dược lý thật.
Rủi ro lớn nhất là gì?
Là việc bỏ hoặc trì hoãn điều trị có chỉ định để theo một sản phẩm được quảng cáo.