Giai đoạn sau mổ có những mốc và những dấu hiệu mà nếu biết trước, bạn sẽ không hoảng vì những chuyện bình thường và không bỏ sót những chuyện cần báo.
Ngay sau khi tỉnh
Bạn có thể thấy:
- Buồn nôn, chóng mặt — thường gặp sau gây mê.
- Đau họng nếu có đặt ống nội khí quản.
- Lạnh run.
- Lơ mơ, không nhớ rõ.
- Khô miệng.
Những điều này thường giảm dần. Hãy báo nhân viên nếu bạn khó chịu nhiều — có cách xử lý.
Về đau sau mổ
Đau là điều dự kiến, nhưng bạn không cần chịu đựng. Hãy:
- Báo mức đau của mình một cách trung thực.
- Dùng thuốc giảm đau theo đúng chỉ định, đừng chờ tới khi đau nhiều mới xin.
- Báo nếu thuốc không đủ hiệu quả.
- Báo nếu đau tăng đột ngột hoặc thay đổi tính chất.
Kiểm soát đau tốt giúp bạn hít thở sâu và vận động sớm — hai việc quan trọng cho hồi phục.
Nhiều người ngại xin thuốc giảm đau vì sợ nghiện hoặc sợ làm phiền. Hãy nói với bác sĩ về lo lắng đó thay vì tự chịu.
Ba việc quan trọng nhất trong những ngày đầu
Một: vận động sớm theo hướng dẫn.
Nằm yên kéo dài làm tăng nguy cơ cục máu đông ở chân, viêm phổi, và mất cơ. Hãy ngồi dậy, đi lại theo đúng hướng dẫn của nhân viên y tế.
Lần đầu ngồi dậy nên có người hỗ trợ vì dễ chóng mặt.
Hai: hít thở sâu và tập ho.
Điều này giúp phổi nở tốt và phòng viêm phổi. Nhân viên sẽ hướng dẫn cách làm, có thể kèm dụng cụ tập thở.
Nếu đau khi ho, hãy ôm gối vào vùng vết mổ để đỡ.
Ba: uống đủ nước và ăn theo hướng dẫn.
Hãy làm theo chỉ định về thời điểm bắt đầu ăn uống trở lại.
Chăm sóc vết mổ
- Làm theo đúng hướng dẫn về thay băng.
- Giữ vết mổ khô và sạch.
- Rửa tay trước khi chạm vào vùng vết mổ.
- Hỏi khi nào được tắm và tắm thế nào.
- Không tự bôi bất cứ thứ gì lên vết mổ mà chưa hỏi.
- Không tự tháo chỉ hay kẹp.
Điểm áp chót quan trọng. Nhiều người bôi các loại thuốc dân gian hoặc kem không rõ nguồn gốc lên vết mổ, và điều này có thể gây nhiễm trùng hoặc ảnh hưởng tới lành thương.
Dấu hiệu cần báo ngay
Về vết mổ:
- Sưng đỏ tăng lên thay vì giảm dần.
- Nóng, đau tăng.
- Chảy dịch đục, có mủ hoặc có mùi.
- Vết mổ hở ra.
- Chảy máu nhiều.
Toàn thân:
- Sốt.
- Đau tăng đột ngột hoặc không kiểm soát được.
- Khó thở, đau ngực.
- Sưng, đau, nóng ở một bên chân.
- Nôn nhiều, không ăn uống được.
- Không đi tiểu được hoặc tiểu rất ít.
- Không trung tiện hoặc đại tiện được sau thời gian dự kiến.
- Lú lẫn.
Hai dấu hiệu về chân và về hô hấp có thể liên quan tới cục máu đông — đây là tình huống cần xử lý gấp.
Phòng cục máu đông
Đây là biến chứng nghiêm trọng và phòng được:
- Vận động sớm và đều theo hướng dẫn.
- Tập các động tác cổ chân khi còn nằm.
- Dùng vớ ép hoặc thiết bị nếu được chỉ định.
- Dùng thuốc phòng cục máu đông nếu được kê — đừng tự ngưng.
- Uống đủ nước.
Với người phải ngồi máy bay hoặc xe đường dài sau mổ, hãy hỏi bác sĩ về những lưu ý riêng.
Táo bón sau mổ
Rất thường gặp do ít vận động và do một số thuốc giảm đau. Hãy:
- Uống đủ nước.
- Vận động sớm.
- Ăn đủ chất xơ khi được phép ăn bình thường.
- Báo cho nhân viên y tế nếu nhiều ngày không đi được.
Đừng tự mua thuốc nhuận tràng mà chưa hỏi, đặc biệt sau phẫu thuật vùng bụng.
Trước khi xuất viện
Hãy bảo đảm bạn hiểu rõ:
- Thuốc nào, uống thế nào, trong bao lâu.
- Có thuốc nào trước đây phải ngưng hoặc dùng lại không.
- Cách chăm sóc vết mổ.
- Khi nào được tắm.
- Được ăn uống thế nào.
- Vận động tới mức nào, kiêng gì.
- Bao lâu thì đi làm lại được.
- Dấu hiệu nào phải quay lại ngay.
- Lịch tái khám và cắt chỉ.
- Số điện thoại liên hệ khi có vấn đề.
Hãy xin tất cả bằng văn bản. Đừng dựa vào trí nhớ sau một buổi trao đổi vội trong ngày xuất viện.
Về việc quay lại sinh hoạt
Hãy hỏi mốc cụ thể cho từng hoạt động thay vì hỏi chung:
- Bao lâu thì tự đi lại được trong nhà.
- Bao lâu thì ra ngoài được.
- Bao lâu thì lái xe được.
- Bao lâu thì nâng vật nặng được, và nặng bao nhiêu.
- Bao lâu thì đi làm lại được.
- Bao lâu thì tập thể thao được.
- Bao lâu thì sinh hoạt vợ chồng được.
Đừng ngại hỏi câu cuối. Đây là câu hỏi hợp lý và nhiều người muốn biết nhưng không dám hỏi.
Đừng vội quay lại quá sớm
Cảm thấy khoẻ không đồng nghĩa với vết mổ đã lành hoàn toàn bên trong. Việc nâng nặng hoặc gắng sức quá sớm có thể gây biến chứng.
Hãy theo mốc bác sĩ dặn, không theo cảm giác.
Dinh dưỡng cho lành thương
Đủ đạm và đủ năng lượng giúp vết thương lành. Hãy ăn đủ bữa và đừng kiêng khem quá mức.
Nhiều người kiêng đủ thứ sau mổ theo lời mách — kiêng thịt, kiêng cá, kiêng trứng. Hãy hỏi bác sĩ về chế độ ăn thật sự cần thiết cho trường hợp của bạn, vì kiêng quá mức làm chậm lành thương.
Tóm lại
Ba việc quan trọng nhất trong những ngày đầu là vận động sớm theo hướng dẫn, hít thở sâu, và kiểm soát đau tốt. Hãy báo ngay khi vết mổ sưng đỏ tăng lên hoặc chảy dịch đục, khi sốt, khi khó thở hoặc đau ngực, và khi sưng đau một bên chân. Trước khi xuất viện, xin toàn bộ hướng dẫn bằng văn bản và hỏi mốc cụ thể cho từng hoạt động.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cần vận động sớm sau mổ?
Để giảm nguy cơ cục máu đông, viêm phổi và mất cơ. Hãy vận động theo đúng hướng dẫn, đừng nằm yên quá lâu.
Đau sau mổ bao nhiêu là bình thường?
Đau ở mức kiểm soát được bằng thuốc là bình thường. Đau tăng đột ngột hoặc không kiểm soát được thì cần báo.
Dấu hiệu nhiễm trùng vết mổ là gì?
Sưng đỏ tăng lên, nóng, đau tăng, chảy dịch đục hoặc có mùi, và sốt. Hãy báo ngay khi có những dấu hiệu này.
Khi nào được quay lại sinh hoạt bình thường?
Tuỳ loại phẫu thuật. Hãy hỏi bác sĩ mốc cụ thể cho từng hoạt động: đi lại, lái xe, nâng vật nặng, đi làm.