Buổi khám kết thúc, bạn nhận một tờ đơn với vài tên thuốc, và ra về. Ở nhà mở ra đọc thì không rõ cái nào để làm gì, cái nào uống trước ăn, và uống trong bao lâu.
Đây là tình huống rất phổ biến, và nó dẫn tới việc dùng thuốc không đúng — nguồn của nhiều vấn đề có thể tránh được.
Bảy câu nên hỏi mỗi lần nhận đơn
1. Thuốc này để làm gì?
Biết mục đích giúp bạn hiểu vì sao cần uống và nhận ra khi nào nó có tác dụng.
2. Uống thế nào?
Mấy lần một ngày, vào lúc nào, trước hay sau ăn, có cần uống nhiều nước không, có kiêng gì khi uống không.
3. Uống trong bao lâu?
Có loại dùng vài ngày, có loại dùng lâu dài. Biết trước giúp bạn không tự ngưng sớm và cũng không tự kéo dài.
4. Có tác dụng phụ nào cần chú ý?
Hỏi cả loại thường gặp nhưng nhẹ, và loại hiếm nhưng cần báo ngay.
5. Có tương tác với thuốc tôi đang dùng không?
Hãy đưa danh sách đầy đủ, kể cả thực phẩm chức năng và thuốc nam.
6. Bao giờ thì thấy tác dụng, và nếu không đỡ thì sao?
Biết mốc thời gian giúp bạn không sốt ruột và cũng biết khi nào cần quay lại.
7. Khi nào thì phải báo lại ngay?
Hãy xin một danh sách cụ thể và ghi ra giấy.
Hỏi ai
Với câu hỏi về chỉ định và về bệnh, hãy hỏi bác sĩ kê đơn.
Với câu hỏi về cách uống, bảo quản, tương tác và tác dụng phụ, dược sĩ tại nhà thuốc có thể giải thích rất tốt. Nhiều người không biết mình có thể hỏi dược sĩ và bỏ lỡ nguồn thông tin này.
Đừng ngại hỏi vì sợ mất thời gian của họ. Đây là phần công việc của họ.
Ghi lại tại chỗ
Đừng tin vào trí nhớ. Hãy ghi lại ngay hoặc nhờ người đi cùng ghi:
- Tên thuốc và mục đích.
- Cách uống cụ thể.
- Thời gian dùng.
- Những gì cần chú ý.
- Khi nào tái khám.
Hoặc đơn giản hơn: chụp ảnh đơn thuốc và ghi chú thêm vào điện thoại.
Giữ một danh sách thuốc đang dùng
Đây là công cụ hữu ích nhất và ít người có. Hãy lập một danh sách gồm:
- Tên thuốc và hàm lượng.
- Liều và giờ uống.
- Dùng để làm gì.
- Bác sĩ nào kê.
- Bắt đầu từ khi nào.
Ghi cả thực phẩm chức năng, vitamin và thuốc nam. Nhiều người không coi chúng là thuốc nên không khai, trong khi một số có thể tương tác.
Cách đơn giản nhất: chụp ảnh tất cả các hộp thuốc đang dùng và lưu vào một album riêng trong điện thoại.
Mang danh sách này theo mỗi lần đi khám ở bất cứ đâu.
Những nguyên tắc dùng thuốc an toàn
- Uống đúng liều, đúng giờ được dặn.
- Không tự tăng liều vì nghĩ sẽ nhanh khỏi hơn.
- Không tự ngưng khi thấy đỡ.
- Không dùng đơn của người khác.
- Không cho người khác dùng đơn của mình.
- Không để dành thuốc thừa cho lần sau.
- Không dùng thuốc đã hết hạn.
- Hỏi trước khi dùng thêm bất cứ thuốc gì.
Hai điểm về dùng chung đơn thuốc rất phổ biến trong sinh hoạt gia đình và tiềm ẩn rủi ro thật, vì liều và chỉ định khác nhau tuỳ người.
Cẩn thận với việc dùng chồng chéo
Đây là sự cố có thật và phòng được. Nhiều thuốc cảm tổng hợp chứa sẵn thành phần hạ sốt giảm đau. Nếu bạn uống thêm một viên hạ sốt riêng, tổng lượng nạp vào có thể vượt mức an toàn.
Hãy đọc thành phần của mọi thứ bạn uống, và hỏi dược sĩ nếu không chắc.
Về tác dụng phụ
Gặp tác dụng phụ không có nghĩa là phải ngưng thuốc ngay. Hãy:
- Ghi lại: biểu hiện gì, xuất hiện khi nào, mức độ ra sao.
- Báo cho bác sĩ thay vì tự ngưng.
- Hỏi xem có cách giảm bớt không.
- Hỏi xem có thuốc thay thế không.
Nhưng với những dấu hiệu nghi ngờ dị ứng — phát ban, ngứa nhiều, sưng môi mặt, khó thở — hãy dừng thuốc và đi khám ngay.
Ghi lại tiền sử dị ứng thuốc
Nếu bạn từng dị ứng với một loại thuốc, hãy ghi lại: tên thuốc, biểu hiện, mức độ. Thông tin này ảnh hưởng trực tiếp tới việc kê đơn suốt đời và đặc biệt quan trọng trong cấp cứu.
Hãy lưu trong điện thoại và nói cho người thân biết.
Khi phải dùng thuốc lâu dài
- Dùng hộp chia thuốc theo ngày và buổi.
- Gắn giờ uống vào thói quen sẵn có.
- Luôn có dự trữ, không để hết thuốc.
- Đi tái khám đúng lịch để được đánh giá lại.
- Rà soát toàn bộ danh sách định kỳ với bác sĩ hoặc dược sĩ.
Điểm cuối rất đáng làm. Danh sách thuốc có xu hướng dài dần theo năm tháng, và việc rà soát tổng thể đôi khi cho phép bỏ bớt những thứ không còn cần.
Về kháng sinh
Đây là nhóm hay bị dùng sai nhất:
- Không tự mua kháng sinh.
- Không phải cứ sốt hay ho là cần kháng sinh.
- Dùng đủ liệu trình, không ngưng khi thấy đỡ.
- Không để dành phần còn lại cho lần sau.
- Không đưa cho người khác dùng.
Việc dùng sai kháng sinh vừa không giúp gì cho lần này vừa góp phần vào tình trạng vi khuẩn kháng thuốc, ảnh hưởng tới chính bạn trong tương lai.
Bảo quản thuốc
- Nơi khô ráo, tránh nắng, tránh nóng.
- Không để trong nhà tắm vì ẩm.
- Thuốc cần giữ lạnh thì để đúng chỗ theo hướng dẫn.
- Xa tầm với của trẻ nhỏ.
- Giữ nguyên vỏ hộp và tờ hướng dẫn.
- Rà tủ thuốc định kỳ, bỏ thuốc hết hạn.
Khi đi khám ở nơi khác
Hãy luôn mang theo và khai báo danh sách thuốc đang dùng. Bác sĩ cần biết đầy đủ để tránh kê trùng hoặc kê loại kỵ nhau.
Điều này đặc biệt quan trọng khi bạn khám nhiều chuyên khoa khác nhau.
Tóm lại
Hãy hỏi bảy câu mỗi lần nhận đơn: thuốc để làm gì, uống thế nào, trong bao lâu, tác dụng phụ nào cần chú ý, có tương tác không, bao giờ thấy tác dụng, và khi nào phải báo lại. Ghi lại ngay tại chỗ, giữ một danh sách thuốc đang dùng mang theo mọi lúc, và đừng ngại hỏi dược sĩ về cách dùng.
Câu hỏi thường gặp
Nên hỏi gì khi nhận đơn thuốc?
Thuốc này để làm gì, uống thế nào, trong bao lâu, có tác dụng phụ nào cần chú ý, và khi nào thì báo lại cho bác sĩ.
Có thể hỏi dược sĩ không?
Có, và rất nên. Dược sĩ có thể giải thích cách uống, tương tác và bảo quản. Với câu hỏi về chỉ định thì hỏi bác sĩ kê đơn.
Quên một liều thì làm sao?
Đừng tự quyết uống bù. Hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ, vì cách xử lý khác nhau tuỳ loại thuốc.
Thấy đỡ rồi có ngưng được không?
Không tự ngưng. Nhiều loại cần dùng đủ liệu trình, và ngưng sớm có thể làm bệnh tái phát hoặc gây hậu quả khác.