Nội soi tiêu hoá: chuẩn bị và những lo lắng thường gặp

Nội soi tiêu hoá là thủ thuật rất phổ biến, vừa để chẩn đoán vừa để can thiệp. Nhưng nhiều người trì hoãn vì sợ, và nhiều người làm rồi phải làm lại vì chuẩn bị chưa đúng.

Chuẩn bị quyết định chất lượng

Với nội soi đại tràng, việc làm sạch ruột là yếu tố quyết định. Nếu ruột không sạch:

• Bác sĩ không quan sát được đầy đủ niêm mạc.
• Có thể bỏ sót tổn thương nhỏ.
• Thời gian làm kéo dài hơn.
• Có thể phải làm lại từ đầu.

Vì vậy hãy làm đúng hướng dẫn, dù phần này khó chịu.

Về việc uống thuốc làm sạch

Đây là phần nhiều người thấy khó nhất. Vài điều giúp:

• Đọc kỹ hướng dẫn và hỏi lại nếu chưa rõ.
• Pha đúng theo hướng dẫn, không tự đổi tỉ lệ.
• Uống theo đúng lịch được dặn, không dồn hoặc bỏ.
• Uống từng ly, nghỉ giữa các ly.
• Làm lạnh có thể dễ uống hơn với một số loại — hãy hỏi trước.
• Ở gần nhà vệ sinh trong thời gian đó.
• Chuẩn bị sẵn khăn ướt, kem bôi nếu cần.

Nếu bạn nôn hết hoặc không uống nổi, hãy gọi cho cơ sở y tế thay vì tự bỏ. Có thể có cách xử lý.

Chế độ ăn trước khi nội soi

Hãy làm theo hướng dẫn cụ thể, thường gồm:

• Ăn nhẹ, ít chất xơ trong vài ngày trước.
• Chuyển sang chế độ lỏng theo hướng dẫn.
• Tránh các loại có màu đậm nếu được dặn.
• Nhịn hoàn toàn từ thời điểm được chỉ định.

Hãy hỏi cụ thể về từng mục thay vì đoán.

Về thuốc đang dùng

• Khai báo đầy đủ mọi thuốc và thực phẩm chức năng.
• Đặc biệt là thuốc chống đông và chống kết tập tiểu cầu.
• Báo nếu bạn có tiểu đường và đang dùng thuốc — cần điều chỉnh khi nhịn ăn.
• Hỏi thuốc nào vẫn uống bình thường vào buổi sáng.
• Đừng tự ngưng bất cứ thuốc nào.

Với người dùng thuốc chống đông, việc có ngưng hay không phụ thuộc vào mục đích nội soi và nguy cơ của bạn — đây là quyết định của bác sĩ.

Về lựa chọn gây mê

Nội soi có thể làm khi bạn tỉnh, khi dùng thuốc an thần, hoặc khi gây mê. Hãy hỏi về các lựa chọn:

• Từng lựa chọn khác nhau thế nào về cảm giác.
• Rủi ro của từng lựa chọn.
• Chi phí chênh lệch.
• Có cần người đưa về không.
• Với tình trạng sức khoẻ của tôi thì nên chọn gì.

Nếu bạn rất lo hoặc từng có trải nghiệm khó chịu, hãy nói ra. Đây là thông tin quan trọng cho việc lựa chọn.

Về khả năng can thiệp trong lúc nội soi

Đây là điều nên biết trước để không bất ngờ. Trong lúc nội soi, bác sĩ có thể:

• Lấy mẫu sinh thiết để làm giải phẫu bệnh.
• Cắt polyp nếu phát hiện.
• Cầm máu nếu có chảy máu.
• Thực hiện một số can thiệp khác tuỳ tình huống.

Hãy hỏi trước về khả năng này và về việc bạn có đồng ý cho thực hiện ngay không. Điều này thường được ghi trong giấy đồng ý.

Việc cắt polyp ngay trong lúc nội soi là lợi ích lớn — nó tránh cho bạn một lần làm lại.

Trong lúc làm

• Bạn sẽ được đặt đường truyền nếu dùng thuốc an thần.
• Nằm nghiêng theo hướng dẫn.
• Có thể cảm thấy chướng bụng do bơm hơi.
• Hãy thở đều và thả lỏng.
• Báo nhân viên nếu quá khó chịu.

Cảm giác chướng bụng là bình thường và sẽ giảm sau khi làm xong.

Sau khi làm

• Nghỉ theo dõi một thời gian, đặc biệt nếu có dùng thuốc an thần.
• Chướng bụng và trung tiện nhiều là bình thường trong vài giờ.
• Bắt đầu ăn uống theo hướng dẫn.
• Nếu có dùng thuốc an thần: không lái xe, không ra quyết định quan trọng trong hai mươi bốn giờ.
• Cần có người đưa về.

Dấu hiệu cần báo ngay sau nội soi

• Đau bụng dữ dội hoặc tăng dần.
• Bụng chướng căng.
• Sốt.
• Nôn nhiều.
• Đi ngoài ra máu nhiều.
• Chóng mặt, ngất.
• Khó thở, đau ngực.

Những biến chứng này không phổ biến nhưng cần được xử lý sớm. Hãy giữ số điện thoại liên hệ.

Về kết quả

Sau khi làm, bạn thường nhận được kết quả quan sát ngay. Nếu có lấy mẫu sinh thiết, kết quả giải phẫu bệnh cần thêm thời gian.

Hãy hỏi:

• Bác sĩ thấy gì.
• Có lấy mẫu không, bao lâu có kết quả.
• Tôi nhận kết quả bằng cách nào.
• Có cần làm gì trong lúc chờ không.
• Khi nào cần nội soi lại.

Câu cuối quan trọng với người có polyp hoặc có yếu tố nguy cơ — hãy ghi lại lịch và làm đúng.

Về việc trì hoãn vì sợ

Đây là lý do phổ biến khiến nhiều người không làm nội soi dù có chỉ định. Nếu bạn sợ:

• Nói với bác sĩ về nỗi sợ cụ thể của bạn.
• Hỏi về lựa chọn dùng thuốc an thần hoặc gây mê.
• Hỏi chi tiết về quy trình để biết trước điều gì sẽ xảy ra.
• Đi cùng người thân.
• Nhớ rằng phần khó chịu nhất thường là chuẩn bị, không phải bản thân thủ thuật.

Việc trì hoãn một nội soi có chỉ định có cái giá thật, đặc biệt khi nó nhằm phát hiện sớm.

Về nội soi tầm soát

Với một số nhóm tuổi và nhóm nguy cơ, nội soi được khuyến cáo để tầm soát ngay cả khi không có triệu chứng.

Hãy hỏi bác sĩ xem bạn có thuộc nhóm nên tầm soát không, bắt đầu từ tuổi nào và bao lâu làm lại.

Nếu gia đình có người mắc bệnh đường tiêu hoá, hãy nói với bác sĩ — điều đó có thể thay đổi khuyến cáo cho bạn.

Tóm lại

Chuẩn bị làm sạch đúng cách quyết định chất lượng cuộc nội soi và tránh phải làm lại. Hãy khai báo đầy đủ thuốc đang dùng, đặc biệt thuốc chống đông, nhưng đừng tự ngưng. Hỏi trước về các lựa chọn gây mê và về khả năng can thiệp ngay trong lúc nội soi. Và nếu bạn sợ, hãy nói ra thay vì trì hoãn một chỉ định cần thiết.

Câu hỏi thường gặp