Hiểu mục tiêu điều trị: chữa khỏi, kiểm soát hay giảm nhẹ

Đây là câu hỏi ít được đặt ra nhất nhưng ảnh hưởng nhiều nhất tới mọi quyết định sau đó: mục tiêu của điều trị này là gì.

Nhiều người bệnh trải qua cả quá trình điều trị mà không biết rõ câu trả lời, và điều đó dẫn tới kỳ vọng sai và những quyết định không phù hợp.

Ba mục tiêu khác nhau

Chữa khỏi. Mục tiêu là loại bỏ hoàn toàn bệnh. Khi đó người ta thường chấp nhận điều trị tích cực hơn và tác dụng phụ nặng hơn, vì đích đến xứng đáng.

Kiểm soát lâu dài. Mục tiêu là giữ bệnh ổn định, ngăn tiến triển, kéo dài thời gian sống với chất lượng tốt. Đây là mục tiêu của rất nhiều bệnh mạn tính và nhiều tình huống khác.

Giảm nhẹ. Mục tiêu là giảm triệu chứng và nâng chất lượng sống, không nhằm thay đổi diễn tiến bệnh.

Ba mục tiêu này rất khác nhau, và việc hiểu mình đang ở đâu thay đổi hoàn toàn cách nhìn.

Vì sao điều này quan trọng

• Nó quyết định kỳ vọng của bạn về kết quả.
• Nó quyết định mức độ tác dụng phụ bạn sẵn sàng chấp nhận.
• Nó quyết định cách đánh giá thành công.
• Nó ảnh hưởng tới quyết định có tiếp tục hay dừng.
• Nó giúp bạn và gia đình chuẩn bị đúng.

Một người nghĩ mình đang được chữa khỏi sẽ thất vọng nặng khi bệnh tái phát. Người hiểu mục tiêu là kiểm soát lâu dài sẽ nhìn nhận khác.

Cách hỏi

Hãy hỏi thẳng: mục tiêu của điều trị này là chữa khỏi, kiểm soát lâu dài, hay giảm triệu chứng.

Và hỏi thêm:

• Kết quả tốt nhất có thể mong đợi là gì.
• Điều gì được coi là thành công.
• Bao lâu thì biết có đạt mục tiêu không.
• Nếu không đạt thì bước tiếp theo là gì.

Đây là những câu hỏi khó nhưng bạn có quyền được trả lời.

Vì sao bác sĩ đôi khi không nói rõ

Có nhiều lý do, và không phải lý do nào cũng là né tránh:

• Ở giai đoạn đầu, chưa đủ thông tin để xác định.
• Mục tiêu có thể thay đổi tuỳ đáp ứng.
• Họ không chắc bạn muốn nghe tới mức nào.
• Họ lo bạn mất hy vọng.
• Thời gian khám ngắn.

Điểm thứ ba đáng lưu ý. Nếu bạn muốn biết rõ, hãy nói ra: bác sĩ ơi, em muốn hiểu thật về tình hình, bác sĩ nói thẳng giúp em.

Ngược lại, nếu bạn chưa sẵn sàng nghe chi tiết, bạn cũng có quyền nói điều đó.

Khi mục tiêu là kiểm soát

Đây là mục tiêu của rất nhiều tình huống điều trị, và nó có giá trị thật.

Với mục tiêu này:

• Thành công là giữ bệnh ổn định, không phải làm nó biến mất.
• Điều trị thường kéo dài và cần duy trì.
• Việc cân bằng giữa hiệu quả và tác dụng phụ rất quan trọng.
• Chất lượng sống là một phần của mục tiêu, không phải điều thứ yếu.

Hãy hỏi: với mục tiêu này, tôi có thể sống thế nào, làm được những gì.

Khi mục tiêu là giảm nhẹ

Đây là mục tiêu ít được nói tới nhất và hay bị hiểu là từ bỏ. Thực ra không phải.

Chăm sóc giảm nhẹ là chăm sóc thật, có chuyên môn riêng, tập trung vào:

• Giảm đau và các triệu chứng khó chịu.
• Nâng chất lượng những ngày còn lại.
• Hỗ trợ tinh thần cho người bệnh và gia đình.
• Giúp người bệnh sống theo cách họ muốn.

Và nó có thể đi song song với các điều trị khác, không phải chỉ ở giai đoạn cuối.

Mục tiêu có thể thay đổi

Đây là điều quan trọng. Mục tiêu ban đầu có thể thay đổi tuỳ diễn tiến và tuỳ đáp ứng.

Hãy hỏi lại ở mỗi giai đoạn:

• Sau đợt điều trị này, mục tiêu hiện tại là gì.
• Có thay đổi gì so với ban đầu không.
• Vì sao có thay đổi đó.

Đừng giả định rằng mục tiêu ban đầu vẫn đúng sau nhiều tháng.

Khi mục tiêu thay đổi theo hướng khó

Nếu bác sĩ nói mục tiêu chuyển từ chữa khỏi sang kiểm soát, hoặc từ kiểm soát sang giảm nhẹ, đây là tin khó nghe.

Hãy:

• Cho mình thời gian tiếp nhận.
• Hỏi rõ điều đó có nghĩa gì trong thực tế.
• Hỏi còn những lựa chọn nào.
• Hỏi về việc kiểm soát triệu chứng.
• Đi cùng người thân trong buổi trao đổi này.
• Hỏi lại nếu chưa hiểu.

Và nhớ rằng chuyển mục tiêu không có nghĩa là hết chăm sóc — nó có nghĩa là chăm sóc nhắm vào điều khác.

Cân nhắc đánh đổi

Với mỗi lựa chọn điều trị, hãy hỏi:

• Điều này mang lại gì.
• Đánh đổi gì về tác dụng phụ và thời gian.
• Ảnh hưởng thế nào tới chất lượng sống trong thời gian đó.

Mức đánh đổi bạn chấp nhận phụ thuộc vào mục tiêu. Điều hợp lý cho mục tiêu chữa khỏi có thể không hợp lý cho mục tiêu giảm nhẹ.

Và đây là quyết định của bạn, không phải chỉ của bác sĩ.

Nói với gia đình

Hãy chia sẻ hiểu biết về mục tiêu với gia đình. Nhiều bất đồng trong gia đình xuất phát từ việc mỗi người hiểu mục tiêu khác nhau.

Tốt nhất là cùng ngồi nghe bác sĩ giải thích, thay vì nghe lại qua một người.

Về hy vọng

Hiểu rõ mục tiêu không có nghĩa là mất hy vọng. Nó chỉ chuyển hy vọng sang những điều thực tế hơn và đạt được hơn.

Hy vọng có thể là: sống thêm thời gian có chất lượng, không đau, làm được những việc quan trọng với mình, ở bên gia đình.

Những hy vọng này cụ thể, đạt được, và không cần dựa trên việc phủ nhận thực tế.

Tóm lại

Hãy hỏi thẳng mục tiêu điều trị là chữa khỏi, kiểm soát lâu dài hay giảm nhẹ — vì nó quyết định kỳ vọng, mức đánh đổi bạn chấp nhận và cách đánh giá kết quả. Mục tiêu có thể thay đổi theo diễn tiến, nên hãy hỏi lại ở mỗi giai đoạn. Và mục tiêu không phải chữa khỏi vẫn mang lại giá trị thật cho chất lượng sống.

Câu hỏi thường gặp